Lightbox Image
Afbeelding:
Corona 18 april 2022

Mondkapjes voor gedragsbeïnvloeding, bevestigen wob-documenten

Redactie Blckbx
2022 04 18 Mondkapjes voor gedragsbeïnvloeding
05:20

Uit wob-documenten blijkt dat het kabinet vooral geïnteresseerd was in hoe een mondkapjesplicht het gedrag van mensen zou beïnvloeden. Conditionering speelde hierin een belangrijke rol.

Dankzij het formidabele speurwerk van de onderzoekers Wouter Aukema, Marc van der Vegt en Cees, en de duiding van Daniël van der Tuin, weten we weer meer over de werkwijze en motieven van het kabinet aangaande het coronabeleid.

Vanaf het voorjaar van 2020 was het kabinet vooral geïnteresseerd in het effect van mondkapjes op het gedrag van mensen. Zou het dragen van een mondkapje leiden tot risicovoller gedrag? Of zou een mondkapjesplicht juist kunnen helpen in de conditionering van mensen om voortdurend bewust te zijn van het ‘gevaar’?

Geen duidelijke bewijzen

De bevindingen van de geraadpleegde deskundigen zijn niet eenduidig. Volgens een expert van de Universiteit van Amsterdam leidt het dragen van een mondkapje inderdaad tot risicovoller gedrag: “Ik vermoed dat mensen die zich beschermd wanen door een mondkapje, meer risico gaan nemen en minder aan social distancing doen.”

Maar gedragsdeskundigen en psychologen van de Gedragsunit Corona – onderdeel van het RIVM – kunnen juist geen bewijs vinden dat het dragen van een mondkapje enig effect heeft op het gedrag van mensen.

Conditionering en placebo-effect

Op 2 mei stuurt een geanonimiseerd persoon een e-mail aan een groot aantal betrokkenen, die zijn verbonden aan onder andere de Corona Gedragsunit, de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit van Utrecht en meerdere ziekenhuizen. De schrijver van de e-mail hoopt dat een mondkapjesplicht leidt tot een striktere naleving van de regels, omdat ‘het dragen van een mondkapje het (meest zichtbare) bewijs/teken van corona is geworden en daarmee dus automatisch geassocieerd wordt met corona en mensen eraan herinnert, bv om de 1,5 meter aan te houden’.

Volgens de schrijver kan de ‘associatie met ziektes en infecties’ een positief effect hebben, omdat ‘het dragen van een mondkapje cultuuroverstijgend geassocieerd wordt met ziektes en infecties en daarmee deze conditionering (associatie van mondkapje met maatregelen) erg sterk kan zijn’.


De schrijver is geïnteresseerd in onderzoek dat aantoont dat mensen zich beter aan de regels houden wanneer ze mensen zien met mondkapjes op: “Mijn hypothese zou dan ook zijn dat in landen waar mensen mondkapjes dragen, men zich juist meer houdt aan de maatregelen, omdat mensen er continu aan herinnerd worden en zo in de loop der tijd hierin geconditioneerd [worden].”

Verder hoopt de schrijver op een placebo-effect, omdat ‘mensen er toch erg van overtuigd zijn dat mondkapjes beschermen en dit gevoed wordt door suggesties in de media’.

Big brother is watching

Uit de literatuurstudies kwam geen eenduidig antwoord naar voren op de vraag wat het effect van een mondkapjesplicht zou zijn. Daarom werden er in de zomer van 2020 twee experimenten gedaan om in de praktijk te onderzoeken hoe het dragen van een mondkapje het gedrag beïnvloedde.

Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Het NSCR had voor die tijd al toestemming van het Openbaar Ministerie om opnames van beveiligingscamera’s te bekijken voor hun onderzoek naar ‘overvallen en conflicten in het openbaar’. Voor hun mondkapjesonderzoek werd deze toestemming uitgebreid, zodat ook ‘aan covid-19 gerelateerde conflicten in het openbaar’ bestudeerd konden worden aan de hand van politiebeelden.

Men was zich ervan bewust dat dit gevoelig lag, want op 14 augustus schreef iemand van het RIVM in een e-mail: “Van de kant van het ministerie heb ik al een opmerking gekregen dat het onderzoek kritiek kan opleveren vanuit het privacy-perspectief (big brother is watching / wisten de mensen dat ze deelnamen in een onderzoek? / is het nodig dat ze dat weten?).”


De experimenten konden echter geen effect aantonen van het dragen van een mondkapje op het gedrag van mensen.

Gedragsbeïnvloeding

De wob-documenten bevestigen wat critici al vanaf het begin zeggen over de mondkapjesplicht: het is een gedragsexperiment en een medische grondslag ontbreekt. Het kabinet heeft hier overigens nooit een geheim van gemaakt, want al in juli 2020 zei toenmalig minister van Medische Zorg Tamara van Ark: “Vanuit medisch oogpunt is er geen reden voor een landelijke verplichting voor het dragen van mondkapjes. Maar burgemeesters willen lokaal maatwerk om het gedrag van mensen te beïnvloeden. Daar kijken we naar.”

Maar de geprezen wetenschapsjournalist Maarten Keulemans van de Volkskrant vindt het allemaal maar onzin. Ervaren als hij is, verwijst hij de conclusies van de burgerjournalisten diplomatiek naar het rijk der fabelen:

Over stichting blckbx

Blckbx is een stichting zonder winstoogmerk die wordt gefinancierd door donaties van haar eigen publiek. Voor de mensen, door de mensen en met de mensen: dát is waar blckbx voor staat.

Hoewel we ervoor zorgen dat we de kosten zo minimaal mogelijk houden, zijn er toch doorlopende kosten om gedegen en professionele content te maken. Denk hierbij aan de techniek, de regie, de redactie, de webredactie en het onderhoud van de studio. Om de continuïteit van blckbx te waarborgen, hebben we daarom jouw hulp nodig.

Als je dit artikel waardeert en de urgentie van Nederlands grootste onafhankelijke nieuwsplatform inziet, dan nodigen we je van harte uit om ons te steunen. Alleen dankzij regelmatige donaties kunnen wij onafhankelijke content blijven produceren en onze reikwijdte vergroten, met als doel om de wereld beter te begrijpen. Voor de mensen, door de mensen en met steeds méér mensen.

Lees meer over: wob-documenten Mondkapje

Reacties

Hier kan je discussiëren over het nieuws, vragen stellen en inhoudelijk iets bijdragen aan artikelen.